Londyn i Koszalin. Bridget Riley, Ludmiła Popiel i Jerzy Fedorowicz. Trzy osoby należące niemal do tego samego pokolenia i podobne pytanie: czy nieruchomy obraz może wywołać wrażenie ruchu?

W 1966 roku Jerzy Fedorowicz miał 38 lat, Ludmiła Popiel 37, a Bridget Riley 35.

Riley była już wówczas jedną z najważniejszych postaci sztuki opartej na badaniu percepcji. Jej Movement in Squares z 1961 roku powstało z niezwykle prostego układu czarnych i białych kwadratów. Stopniowa zmiana ich szerokości sprawia jednak, że płaska powierzchnia zaczyna sprawiać wrażenie, jakby zaginała się i poruszała w przestrzeni. Cyfrowy katalog Yale Center for British Art określa tę pracę jako przełomową dla jej drogi ku abstrakcji i badań nad ruchem oraz przestrzenią. Bridget Riley Publications

W podobnym czasie Ludmiła Popiel i Jerzy Fedorowicz prowadzili własne eksperymenty z geometrią, rytmem, przestrzenią i percepcją.

Nie chodzi o wykazywanie wpływu Riley na Popiel czy Fedorowicza. Nie mamy podstaw, aby taką zależność stwierdzić.

Znacznie bardziej interesująca jest równoległość spojrzeń.

Żelazna kurtyna utrudniała przepływ ludzi, informacji i sztuki. Wyobraźnia nie znała jednak takich granic. Po obu stronach Europy artyści eksperymentowali z obrazem, przestrzenią i percepcją, dochodząc niekiedy do zaskakująco podobnych rozwiązań.

I właśnie w tej przestrzeni – wyobraźni i poszukiwania – spotykają się Bridget Riley, Ludmiła Popiel i Jerzy Fedorowicz.

Geometria przestaje być jedynie sposobem budowania kompozycji. Staje się narzędziem badania tego, jak widzimy.

Linia może sugerować ruch. Powtarzający się rytm może destabilizować powierzchnię. Kontrast może powodować wrażenie drgania. Płaski obraz może zacząć zachowywać się tak, jakby posiadał głębię.

W takim ujęciu dzieło nie jest już tylko obiektem znajdującym się przed widzem. Do jego powstania potrzebne jest jeszcze oko i umysł obserwatora.

To jeden z momentów prowadzących Popiel i Fedorowicza poza tradycyjnie rozumiany obraz. Pytanie „co przedstawia obraz?” stopniowo ustępuje innemu:

co obraz robi z naszym widzeniem?

​

​

Bibliografia i źródła

Bridget Riley, Movement in Squares, 1961, Arts Council Collection, Southbank Centre; katalog cyfrowy Bridget Riley: Perceptual Abstraction, Yale Center for British Art. Bridget Riley Publications

Bridget Riley: Perceptual Abstraction, Yale Center for British Art – katalog wystawy i omówienie badań artystki nad percepcją. Bridget Riley Publications

Materiały wystawy Jerzy Fedorowicz i Ludmiła Popiel. Poza obrazem, Muzeum w Koszalinie / Fundacja „Osieki” im. Jerzego Fedorowicza i Ludmiły Popiel, 2026.