top of page

ZOOM 9/24 | I ODTĄD NIGDY NIE BYŁ JUŻ SAM

​Jerzy Fedorowicz i Ludmiła Popiel. O tajemnicy spotkania.

​

Dwa obrazy. Dwoje artystów. Jedna myśl.

​

Na pierwszy rzut oka oba płótna wydają się niemal identyczne. Z ciepłej, aksamitnej czerni wyłaniają się tajemnicze formy. Intensywne, niemal elektryczne barwy okręgów kontrastują z głębokim, ciemnym tłem.

Figury są narysowane ostro, precyzyjnie, niemal technicznie. Przerywane linie, przypominające oznaczenia na rysunkach konstrukcyjnych, łączą je w nieznany układ. Mogą sugerować trajektorie ruchu, możliwe połączenia albo kolejne położenia elementów.

​

Jakbyśmy oglądali nie tyle gotową kompozycję, ile schemat pewnego wydarzenia — zapis jednej chwili w procesie, który nieustannie się zmienia.

​

To charakterystyczny język wizualny Ludmiły Popiel i Jerzego Fedorowicza. Ich prace często przypominają precyzyjne schematy, diagramy lub zapisy eksperymentów. Są niemal techniczną dokumentacją myśli artystów.

Ten obraz mógłby wyglądać jak rysunek konstrukcyjny wykonany według norm ISO. Ostre kontury, geometryczne figury, przerywane linie, uporządkowane relacje pomiędzy elementami. Wszystko sprawia wrażenie, że istnieje tu jakiś system, który można odczytać, obliczyć lub uruchomić.

​

A jednak, jak podpowiada napis umieszczony na płótnach, być może patrzymy na opowieść o relacjach międzyludzkich.

​

Język techniki staje się językiem uczuć.

​

To jeden z najbardziej niezwykłych aspektów twórczości Popiel i Fedorowicza. Potrafili posłużyć się chłodną precyzją geometrycznych form, aby postawić pytania, na które nie istnieją precyzyjne odpowiedzi.

Wygląda to jak rysunek nieznanego mechanizmu, mapa odległej konstelacji albo dokumentacja zjawiska, którego natury jeszcze nie poznaliśmy.

Nie wiemy, gdzie rozgrywa się ta historia. Może w tajemniczym zakątku świata, a może gdzieś w przestrzeni kosmicznej, pozbawionej znajomych punktów odniesienia.

Obrazy są niezwykle podobne, lecz nie identyczne. Okręgi zmieniają położenie i barwy, linie biegną nieco inaczej. Jakbyśmy oglądali dwa stany tego samego układu, dwa zatrzymane momenty jednej rzeczywistości.

Jeden obraz namalował Jerzy Fedorowicz. Drugi — Ludmiła Popiel.

​

Nie próbowali podkreślać różnic między własnymi stylami. Przeciwnie, posłużyli się niemal tym samym językiem wizualnym. A jednak każde z nich stworzyło własną kompozycję.

To szczególna sytuacja. Dwoje artystów, którzy przez dziesięciolecia dzielili życie, pracę i zainteresowania, tworzy dwa odrębne obrazy, tak bliskie sobie, że można je odczytywać jako jedną wypowiedź.

Na obu płótnach, niemal dyskretnie, pojawia się ten sam napis:

​

„I ODTĄD NIGDY NIE BYŁ JUŻ SAM”.

​

To nie tytuł dopisany do dzieła, lecz słowa stanowiące część samych obrazów. Obie prace, powstałe w 1985 roku, noszą katalogowy tytuł Bez tytułu.

Zdanie brzmi jak zakończenie opowieści, której początku nie znamy. Nie wiemy, kto był samotny, kogo spotkał ani co wydarzyło się wcześniej. Wiemy tylko, że nastąpił moment, po którym samotność przestała być jego losem.

Ale tutaj pojawia się jeszcze jeden fascynujący paradoks.

​

Napis mówi o czymś, co już się wydarzyło — „odtąd”. Tymczasem rysunek sugeruje, że wszystko nadal pozostaje w ruchu.

​

Przerywane linie przypominają trajektorie, figury znajdują się w chwilowych położeniach, a cały układ wygląda jak zatrzymany kadr większego procesu.

​

Jakby artyści uchwycili jeden moment, który zmienił wszystko, choć niczego ostatecznie nie zatrzymał.

Być może jesteśmy świadkami spotkania. Chwili, w której dwa odrębne istnienia znalazły się wystarczająco blisko siebie, aby coś się zmieniło.

​

Ale dlaczego te same słowa znajdują się na obu obrazach?

Kto właściwie przestał być sam?

Może każda z przedstawionych figur? Może każde z dwojga artystów? A może sam obraz, który odnalazł swój odpowiednik?

​

W tym miejscu abstrakcyjna kompozycja zaczyna przypominać opowieść o ludzkich relacjach.

Dwie osobowości mogą być do siebie niezwykle podobne. Mogą dzielić sposób myślenia, wrażliwość, zainteresowania, codzienne przyzwyczajenia. Mogą przez lata patrzeć na świat niemal tymi samymi oczami.

A jednak pozostają dwiema osobami.

​

Podobnie jak te obrazy — tak bliskie sobie, a przecież nieidentyczne.

Ich figury przypominają elementy nieznanego mechanizmu. Każdy znajduje się w nieco innym położeniu, każdy uczestniczy w nieco innym układzie połączeń. Nie wiadomo, czy mechanizm rzeczywiście działa ani do czego miałby służyć. Ale trudno oprzeć się wrażeniu, że poszczególne elementy pozostają ze sobą w jakiejś tajemniczej relacji.

Być może najważniejsze nie jest to, co przedstawia każdy z obrazów osobno, lecz to, co powstaje pomiędzy nimi.

Przez stulecia artyści próbowali przedstawiać miłość za pomocą ludzkich postaci, spojrzeń, gestów i uścisków. Jerzy Fedorowicz i Ludmiła Popiel nie potrzebowali żadnego z tych środków.

​

Pozostawili nam dwa niemal identyczne układy abstrakcyjnych form i jedno zdanie, powtórzone dwukrotnie.

Czy jest to opowieść o potrzebie bliskości? O przezwyciężeniu samotności? O spotkaniu dwóch osób, które odnajdują w sobie podobny sposób rozumienia świata?

A może po prostu o miłości?

Nie wiemy, czy właśnie tak artyści zamierzali opowiedzieć swoją historię. Ale trudno nie dostrzec niezwykłej zbieżności pomiędzy tymi dwoma obrazami a ich wspólnym życiem i twórczością.

Miłość nie musi oznaczać utraty własnej odrębności. Może być odkryciem, że dwie osoby potrafią stworzyć wspólną rzeczywistość, nie przestając być sobą.

​

Możemy zmierzyć odległość między dwojgiem ludzi. Nie potrafimy zmierzyć tego, co ich łączy.

​

Być może dlatego oba obrazy przypominają precyzyjne schematy czegoś, czego nie da się precyzyjnie opisać.

A może przedstawiają właśnie tę jedną, nieuchwytną chwilę, w której samotność zamienia się w bliskość?

Tytułu tej historii nie musimy szukać. Jej zakończenie zostało zapisane na obu płótnach.

I odtąd nigdy nie był już sam.

P.S. Oba obrazy można zobaczyć na wystawie „Poza obrazem. Ludmiła Popiel i Jerzy Fedorowicz” w Muzeum w Koszalinie.

Jerzy Fedorowicz i Ludmiła Popiel, Bez tytułu, 1985, akryl na płótnie, zbiory Galerii 72, Muzeum Ziemi Chełmskiej im. W. Ambroziewicza w Chełmie.

LP_ODTAD_NIGDY.png
JF_ODTAD_NIGDY.png
bottom of page